Przygotowanie się do pisania pracy

Każda czynność, którą ciągnie się przez dłuższy okres czasu prędzej czy później musi stać się nużąca. Nie inaczej się sytuacja ma jeśli chodzi o pisanie prac. Jest to czynność, która może niejednego studenta przyprawić o atak apopleksji, zwłaszcza jeśli pisanie nie idzie do końca zbyt dobrze. Dlatego zanim się rozpocznie pisanie pracy, lepiej jest zacząć wspomagać swój organizm by nie „zużył” się zbyt szybko podczas tej czynności. Duża część osób w takich przypadkach inwestuje w napoje energetyczne, co jednak jest dość kiepskim rozwiązaniem.

Pisząc prace dyplomowe czynność wykonywana jest raczej w pozycji statycznej i nieruchomej, tymczasem pobudzony takimi środkami organizm z pewnością lepiej będzie się czuł podczas aktywności fizycznej, do której zresztą będzie dążył a my przez to nie będziemy mogli się skupić. Organizm może być pobudzony, lepiej jest jednak z tym nie przesadzać. Zamiast napojów energetycznych lepiej jest zainwestować w zwykłą herbatę lub yerba mate, która będzie dostarczać organizmowi potrzebnej energii, jednak w bezpiecznych dawkach i tempie.

Dodatkowo pisanie prac lepiej wychodzi w ciszy i atmosferze spokoju, więc zanim do tego zasiądziemy powinniśmy zadbać również o ten aspekt. Wielu studentów z pewnością z chęcią zrezygnowałoby z konieczności pisania prac naukowych mających na celu sprawdzenie ich kompetencji oraz poziomu wiedzy, wiążącej się z przyznaniem określonego tytułu naukowego. Dla wielu z nich prace dyplomowe wcale nie odzwierciedlają stanu wiedzy ani przygotowania studentów zwłaszcza, że coraz częściej zdarza się, że praca przedstawiona na obronie wcale nie była dziełem broniącego jej studenta. Wielu jest bowiem ludzi, którzy zarobkowo piszą prace licencjackie i magisterskie a studenci chętnie korzystają z ich usług, gdyż po uiszczeniu odpowiedniej opłaty nie muszą się martwić o trzymanie terminów oddawania kolejnych rozdziałów, gromadzenie potrzebnych materiałów oraz o inne rzeczy, które są z pisaniem prac nierozerwalnie związane.

Trzeba przyznać, że z pewnej perspektywy zlecone komuś prace wcale nie są lepsze od tych pisanych samodzielnie – z jednej strony osoby je piszące mają duże doświadczenie oraz wiedzę na co należy zwracać szczególną uwagę, ale z drugiej to rzemiosło, bez uczucia, bez zaangażowania, bez czytania po sto razy i wyłapywania błędów.

I nic nie może się równać z satysfakcją jaką się czuje po oprawieniu okładkę samodzielnie napisanej pracy.

Jak stosować wyróżnienia w tekście

Zgodnie z obietnicą otwieramy cykl porad dla osób tworzących dokumenty o złożonej strukturze i dużej objętości tekstu, takie jak praca magisterska, licencjacka, doktorska. Aby zapanować nad materiałem, który ma 50 stron lub więcej, dobrze jest skorzystać z ułatwień, jakich dostarczają nam funkcje edytora tekstów. Przedstawione opisy zaprezentujemy na przykładzie programu Microsoft Word.

Maj to czas, kiedy maturzyści zmagają się z egzaminem dojrzałości, a studenci kończą (albo zaczynają) pisać prace roczne, licencjackie i magisterskie. Za tych pierwszych możemy tylko mocno trzymać kciuki, drugim podpowiemy, jak zrobić na recenzentach dobre wrażenie, to znaczy starannie i elegancko sformatować powstający dokument tekstowy.

Dzisiaj kilka słów o zasadach stosowania wyróżnień w tekście, w kolejnym poście powiemy natomiast o liście stylów programu Microsoft Word – narzędziu, które ułatwia profesjonalne przygotowanie techniczne pracy.

Warto pamiętać, że dobry skład opiera się na dwóch ważnych zasadach: umiaru i konsekwencji. Nie ma nic gorszego niż tekst mieniący się kolorami, rozpraszający wzrok dziesiątkami wyróżnień. Nie wszyscy wiedzą, że wyróżnienie spełnia swoją funkcję, jeżeli faktycznie podkreśla tylko wybrane, najważniejsze elementy tekstu. Nadmiar wyboldowanych albo rozstrzelonych słów na stronie nie tylko nie przyciąga wzroku, ale wręcz irytuje i męczy czytelnika. Nie zapominajmy, że wyróżnienie zawsze jest wyróżnieniem – nieważne, na jakie rozwiązanie graficzne się zdecydujemy. Nie należy więc stosować wszystkich możliwości, które daje nam program, ale wybrać jedną. W tekstach naukowych kursywa jest z reguły zarezerwowana do zaznaczania słów i zwrotów obcego pochodzenia oraz tytułów (pamiętajmy jednak, że w polskim zapisie bibliograficznym tytuły czasopism składa się pismem prostym, w cudzysłowie). Bold i rozstrzelenie można stosować dowolnie. Raczej unika się dziś w typografii podkreśleń, nie powinno się także zmieniać wielkości fontu w tekście głównym. Nawiasem mówiąc, klasyczne zasady nie zawsze są ściśle przestrzegane, nowoczesny skład lubi eksperymenty i w wielu publikacjach mają one uzasadnienie. W pracach zaliczeniowych powinno się jednak unikać ekstrawagancji.

Ważną kwestią jest także wyróżnianie tytułów i śródtytułów. Trzeba pamiętać, aby zachować odpowiednie ich stopniowanie i konsekwentnie stosować przypisane poszczególnym poziomom atrybuty i światła. Tutaj pomocna okaże się lista stylów.

Przy okazji warto dodać uwagę techniczną – dzisiaj już nie tak istotną, jak dawniej, ale zawsze.

Autozapisywanie dokumentu

Jest to funkcja, która służy temu, aby nie stracić wyników swojej pracy wskutek awarii systemu operacyjnego, edytora czy (co też się niestety zdarza) braku prądu.

Pierwszą rzeczą, którą powinniście zrobić po utworzeniu nowego dokumentu, jest zapisanie go na dysku!

Musicie pamiętać, żeby co jakiś czas zapisywać plik (klikając w ikonkę dyskietki w pasku menu po lewej lub korzystając ze skrótu Ctrl + S). Jeśli jednak nie macie takiego nawyku, możecie o tym po prostu nie pamiętać. Dobrym sposobem, aby temu zapobiec, jest skorzystanie z funkcji autozapisywania dokumentu. Włączenie jej spowoduje, że edytor sam będzie zapisywał dokument w wyznaczonych odstępach czasu, a my będziemy mogli się skoncentrować tylko na pisaniu. Prawda, że fajne?

Przystępujemy do konfiguracji programu Microsoft Word.

Z menu programu wybieramy Plik ‒> Opcje. Pojawi się okno Opcje programu Word.

Z listy po lewej stronie wybieramy pozycję Zapisywanie. W sekcji zapisywanie dokumentów zaznaczamy pozycję Zapisz informacje Autoodzyskiwania i wpisujemy np. 1 minutę. Zatwierdzamy zmiany przyciskiem OK.

Od tej chwili nasz dokument jest bezpieczny. Program co minutę zapisuje kopię, którą będzie można odzyskać w przypadku awarii.

Dodatkowo sugerujemy, aby kopię pliku przechowywać również na dysku typu pendrive lub wirtualnym dysku w chmurze (Dropbox, OneDrive, czy Dysk Google).

Metryka pracy dyplomowej

Metrykę pracy dyplomowej – licencjackiej, czy magisterskiej – tworzy się chociażby podczas dodawania pracy do jednolitego systemu antyplagiatowego (JSA).

Tam wypełnia się zakładki Tytuł/Język, Autorzy, Promotorzy/Recenzenci i Pliki do badania. Na stronie JSA jest wszystko dokładnie wyjaśnione i nie ma sensu powielać tych informacji, tłumaczyć z polskiego na polski.

Studentowi zazwyczaj jednak chodzi o inną metrykę pracy dyplomowej – o taką, jaką dołączy do egzemplarza swojej wydrukowanej pracy (choć na niektórych uczelniach to nie studenci, ale  promotorzy wypełniają takie metryki – wtedy to nie jego problem). Szuka więc wzoru.

I czasami popełnia błąd. Szuka informacji nie o metryce, ale o metryczce. Wpisuje w wyszukiwarce „metryczka pracy magisterskiej”  / „metryczka praca magisterska” / „metryczka pracy licencjackiej” / „metryczka praca licencjacka” (itp.) i niestety, wyniki wyszukiwania, jakie otrzymuje nie są zbyt dla niego zadawalające. Głównie wyświetlają mu się strony opisujące metryczkę ankiety, kwestionariusza ankiety. Nie o to mu chodzi, nie tego szukał.

Powtórzyliśmy na tej stronie wiele razy słowo „metryczka” – właśnie po to, że jak nawet nasz student wpisze w wyszukiwarce „metryczka pracy magisterskiej” – to może Google tak zindeksuje naszą stronę, że wyświetli mu się ona na pierwszej stronie wyników i będzie z tych wyników wyszukiwania nasz student w końcu zadowolony – bo własnie tego szukał.

Przechodząc do rzeczy, najprostsza metryka pracy wygląda tak:

METRYKA PRACY

Tytuł pracy:
Typ pracy*:
Kierunek studiów:
Nazwisko i Imię:
Numer albumu:

* praca licencjacka, praca magisterska, praca dyplomowa

To są najważniejsze informacje i generalnie, powinny wystarczy. Jednak niektóre uczelnie mają specjalne wzory, specjalne wymagania. Wymagają umieszczenia w metryce np. Streszczenia pracy (abstraktu pracy dyplomowej) i wykazu Słów kluczowych. Zazwyczaj wystarcza streszczenie na 100-200 słów i 5-15 słów kluczowych formułowanych w mianowniku liczby pojedynczej, które należy pisać w jednym ciągu z przecinkami między słowami, np. zarządzanie,motywowanie,ocenianie…

Wzorów tych uczelnianych metryk trzeba już szukać na uczelnianych stronach, ale pamiętajcie – „metryka”, a nie „metryczka”.

Wprowadzenie

W trakcie kształcenia studenci muszą zmagać się z pisaniem prac. Niektórym to przychodzi łatwo, innym zaś może sprawiać problem. W trakcie studiów każdego czeka napisanie pracy dyplomowej. Niejednokrotnie praca licencjacka czy praca magisterska sprawiają wiele trudności piszącym. Niewątpliwie wymagają one wysiłku i zabierają dużo czasu studentom.

Przed napisaniem pracy należy zebrać odpowiednie materiały. Student powinien umieć wyselekcjonować te niezbędne, a jednocześnie takie, które w pełni wyczerpują temat. Przygotowanie odpowiedniej bibliografii i „przelanie” zebranego materiału na papier nastręcza wiele problemów.

Zanim zaczniemy szukać pożądanych przez nas pozycji książkowych, musimy wybrać temat. Temat to myśl główna, którą należy właściwie rozwinąć. Trzeba pamiętać, iż praca dyplomowa jest oceniana pod względem zgodności treści z tytułem. Tak więc pisanie prac wymaga ścisłego i konsekwentnego trzymania się tematu. Po jego wyborze należy zająć się sformułowaniem problemu i określeniem jego celu. Praca dyplomowa powinna zawierać, w zależności od opisywanej tematyki, następujące cele: teoretyczno-poznawcze, praktyczno-wdrożeniowe, poznawcze, teoretyczne czy praktyczne. Jeśli chodzi o problem, który chcemy rozstrzygać, to przede wszystkim istotna jest własna inwencja, podejmowany przez nas wysiłek, a nie gotowe odpowiedzi i rozwiązania.

Bezsprzecznie łatwiej jest nam napisać pracę magisterską, gdyż pomaga nam w tym nasze doświadczenie i kompetencje zdobyte przy pisaniu pracy licencjackiej. Praca licencjacka sprawia zazwyczaj więcej problemów, ponieważ student pierwszy raz musi podjąć wysiłek napisania tak objętościowej pracy. Komplikacją może być sam jej układ. Tutaj należy wiedzieć, że powinna składać się ona z trzech części: wprowadzenia, omówienia tematu i zakończenia. Pisanie prac wymaga sformułowania problemu badań i odpowiedniego doboru dostosowanych do nich metod, technik i narzędzi badań. Ważna jest również właściwa prezentacja i analiza zebranych materiałów empirycznych, sformułowanie wniosków ogólnych i wdrożeniowych. Każda praca licencjacka musi zawierać:

  1. Tytuł.
  2. Spis treści.
  3. Wstęp, czyli właściwe wprowadzenie do podejmowanego przez nas tematu.
  4. Przegląd krytyczny dotychczasowych badań na podstawie literatury.
  5. Problemy, hipotezy, metody i organizacja własnych badań.
  6. Prezentację i analizę wyników badań.
  7. Wnioski, które wynikają z przeprowadzanych przez nas badań.
  8. Zakończenie.
  9. Streszczenie.
  10. Przypisy, które należy stosować konsekwentnie.
  11. Bibliografię (powinna składać się z literatury podmiotu i przedmiotu).
  12. Ewentualnie aneksy.

Każda praca magisterska jest uwieńczeniem całych studiów, to ukoronowanie naszych wysiłków. Obrona naszej pracy zakończona oceną pozytywną otwiera nam drogę do przyszłości poprzez otrzymanie dyplomu ukończenia studiów. To wystarczający powód, aby nasza praca dyplomowa była na jak najwyższym poziomie, jest bowiem ona etykietą naszej osoby. Pisanie prac odzwierciedla wiedzę, którą nabyliśmy. Niewątpliwie pisane przez nas prace to odbicie naszych kompetencji i umiejętności.

K. Woźniak podkreśla, iż praca magisterska „ma być materialnym dowodem opanowania wszystkich umiejętności potrzebnych do pisania prac naukowych z zakresu studiowanej dyscypliny”. Świadczy to o tym, iż pisane przez nas prace powinny mieć charakter stricte naukowy. Istotna okazuje się także pomysłowość, własny wkład, naukowe przemyślenia i prowadzone przez nas badania.

Pisanie prac naukowych wymaga znajomości stylu naukowego. Studenci powinni pamiętać o zasadzie strukturalizacji, źródłowości, dostatecznego uzasadniania twierdzeń, obiektywności, ścisłości wypowiedzi, oszczędności słowa i jasności myśli. Jeśli chodzi o zasadę strukturalizacji, to ważny jest tu odpowiedni podział treści, musi on być czytelny, harmonijny, proporcjonalny i logiczny. Zasada źródłowości ujmuje dokładne powoływanie się na różne pozycje książkowe, jak i dotyczy rzetelnego konstruowania przypisów, w tym not bibliograficznych czy adresów internetowych.

Praca dyplomowa musi również odnosić się do zasady dostatecznego uzasadniania twierdzeń. Tutaj nie wystarcza tylko wskazanie właściwego źródła. Niezbędna okazuje się samodzielna, dobrze sformułowana argumentacja. Ta zasada wiąże się z zasadą obiektywności. Praca magisterska nie może być subiektywna i ujawniać naszych emocji. Istotne jest takie prowadzenie badań i przedstawianie ich wyników, które przede wszystkim służą poznawaniu prawdy. Praca licencjacka powinna uwzględniać zasadę ścisłości wypowiedzi. Dotyczy ona jednoznacznego i konsekwentnego rozumienia stosowanych przez nas pojęć, jak również jest zaprzeczeniem rozwlekłości i zbędnego opisywania niektórych zjawisk czy problemów.

Pisanie prac wymaga również poprawności stylistycznej. Każdy piszący musi przestrzegać zasady jasności wywodów i oszczędności słowa. Do niejasności prowadzą zazwyczaj zbyt rozbudowane zdania, ale także błędy w szyku wyrazów i zbyt dużo wtrąceń. Trzeba pamiętać o tym, aby nie powtarzać ciągle tych samych treści i wyrazić istotę problemu możliwie najkrócej. Istotna jest też prostota języka, dzięki której nasz tekst nie jest nazbyt skomplikowany. Nie powinniśmy nadmiernie stosować wyrazów obcych i zapożyczeń z języków. Praca dyplomowa nie powinna być okraszona zbyt dużą ilością ozdobników. Poprawność stylistyczna to przede wszystkim stosowanie zarówno logicznych zasad pisarstwa naukowego, jak i normalnych reguł językowych.

Praca licencjacka, która jest pierwszą większą pracą studenta pozwala mu weryfikować późniejsze błędy, które mogłyby pojawić się w pracy magisterskiej. Doświadczenie sprawia, że umiemy odpowiednio pominąć hipotetyczne przeszkody. Kwestią, która powinna być naturalna dla każdego, kogo dotyczy pisanie prac, jest przestrzeganie reguł gramatycznych, w tym ortografii, fleksji i składni.

Praca dyplomowa przysparza nam również inne kłopoty. Niejednokrotnie studenci mają problem z odpowiednim skonstruowaniem przypisów. Zdarza się również, że nie stosują konsekwentnie raz użytej reguły. Przypisy służą nam przede wszystkim:

  1. Wskazywaniu źródeł informacji i poglądów, które wykorzystujemy pisząc naszą pracę.
  2. Wzbogacaniu tekstu zasadniczego dodatkowymi informacjami.
  3. Ukazywaniu w różny sposób danego problemu (np. sposób polemiczny).

Warto też wymienić rodzaje przypisów. Najczęściej stosowanymi są przypisy źródłowe zwykłe.

Istnieją również przypisy źródłowe rozszerzone, odsyłające, polemiczne i dygresyjne. Każdy przypis powinien być opracowywany rzetelnie i dokładnie. Ważne jest, aby trzymać się raz użytego wzoru danego przypisu.

Praca magisterska uwzględnia również wstęp i zakończenie. Podobnie jest w pracy licencjackiej. Zarówno wstęp, jak i zakończenie nie powinny być zbyt długie. Te elementy pracy, z pozorów najłatwiejsze do napisania, mogą wywołać pewne wątpliwości. Trzeba pamiętać, że są one bardzo ważne w pracy, gdyż stanowią podsumowanie naszego pisania i mają wyrazić w skrócie to, o czym napisaliśmy. To swoista klamra spajająca naszą pracę.

Praca dyplomowa wymaga od nas kreatywności. Podstawą oryginalności pracy jest nasza samodzielność i ciekawe opracowanie tematu oraz odkrywcze badania. Jeśli chodzi o formę pracy, to zależna jest ona od wymagań stawianych przez naszą uczelnie lub promotorów. Kwestie ściśle techniczne dotyczą m.in. układu naszej pracy i tekstu, w tym – marginesów, odstępów między wierszami, czcionki czy numeracji. Wyróżnienia w tekście i w poszczególnych partiach tekstów zależą zazwyczaj od nas samych. Pamiętać jednak trzeba, aby były one klarowne i miały pozytywny wpływ na czytelność naszej pracy.

Każdy student wie, że pisanie prac wymaga od nas dużego wysiłku umysłowego i staranności pod względem formalnym. Praca dyplomowa świadczy o nas samych, warto więc zapoznać się z zasadami według których powinna być tworzona. Pamiętajmy, że jest ona zwieńczeniem naszego całego kształcenia czy pewnego jego etapu. Pamiętajmy, iż zarówno wartość merytoryczna, jak i sam układ formalny naszej pracy ma duży wpływ na jej postrzeganie przez innych. Praca magisterska może otworzyć nam drogę do przyszłej kariery i stać się dowodem na to, że zdobyliśmy odpowiednie kompetencje podczas naszych studiów. Warto zadbać o to, aby każda pisana przez nas praca charakteryzowała się wysokim poziomem i była odzwierciedleniem posiadanej przez nas wiedzy.


Krzysztof Woźniak, O pisaniu pracy magisterskiej na studiach humanistycznych: przewodnik praktyczny, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa-Łódź 1998